آموزش: جمعه‌های کاربردی (هر آن چه می‌خواستید …) / نکاتی برای ضبط صدا: چگونه صدای صحنه‌ را در فیلم ضبط کنیم؟

۲۴ فریم – جلیل موسوی: عنوان کلی پست‌های روز جمعه سرویس آموزش ۲۴ فریم، جمعه های کاربردی (هر آن چه می خواستید درباره فیلمسازی بدانید، اما می ترسیدید بپرسید) است و چارچوب مطالب آن مباحث کاربردی در فیلمسازی با تاکید بر نکات تولیدی، راهکارهای فیلمسازی، فیلمبرداری، فیلمنامه، تدوین، کارگردانی، صدا و مطالب آموزشی درباره نرم افزارهای مربوط می باشد. در این مقاله به نکاتی کاربردی در زمینه ضبط صدا حین فیلمبرداری اشاره می شود.

اهمیت ضبط صدای با کیفیت

صدا، با اختلاف، بزرگترین نقص فنی بسیاری از ویدئو‌ها و فیلم‌های مستقل است. گفت‌وگو‌های ضبط شده در صحنه، که در اغلب موارد تنها منبع برای گفت‌وگو‌ها در پس‌‌تولید‌ است، همیشه به شیوۀ مناسب ضبط نمی‌شوند و نتیجه آن کیفیت پایین صدای ضبط شده نهایی است. ضبط صدای صحنه موضوعی گسترده‌ است که در اینجا سعی شده موارد اصلی در این زمینه پوشش داده شود.

 

۱- میکروفن مناسب را انتخاب کنید

برای ضبط صدای صحنه با کیفیتی بالا، باید نوع مناسبی از میکروفن استفاده شود: میکروفن‌های فرا‌جهت‌دار (hypercardioid) برای صحنه‌های خارجی؛ جهت‌دار (supercardioid) برای صحنه‌های داخلی‌؛ و میکروفن‌هایی با جهت‌دهی کمتر (cardioid) برای صحنه‌های داخلیِ شلوغ.

هرچه میکروفن جهت‌دار‌تر باشد، محدودۀ بیشتری برای انتخاب و برداشت صداها را پوشش می‌دهد و نسبت سیگنال به نویز بیشتری هم خواهد داشت؛ اما به خاطر داشته باشید که میکروفن‌های با جهت‌دهی بسیار بالا، در صحنه‌های فشردۀ داخلی اِکو‌ (echo) زیادی برداشت می‌کنند؛ بنابراین در چنین موقعیت‌هایی باید به تعادل مناسب رسید. میکروفن شات‌گان کم‌وزنِ BP4073 Audio-Technica میکروفن فوق‌العاده‌ای برای ضبط دیالوگ‌هاست؛ اگر از این مدل به درستی استفاده شود صدای صحنۀ شگفت‌انگیزی تهیه خواهد شد.

 

۲- میکروفن را در نزدیک‌ترین نقطه‌ی ممکن به دهان بازیگر قرار دهید

زمانی که میکروفن مناسب را انتخاب کردیم، کلید ضبط صدایی پرطنین، واضح و با کیفیتی بالا، قرار دادن میکروفن در نزدیک‌ترین حالت ممکن به سوژه است؛ بدین صورت که صدای بازیگر بسیار بلند‌تر از صدای زمینه باشد. در ایده‌آل‌ترین حالت، میکروفن در بالای سر قرار می‌گیرد و به سمت پایین و دهان بازیگر هدف‌گیری می‌شود؛ انتخاب خوب دیگر، قرار دادن میکروفن زیر لبۀ پایین قاب است، در این حالت میکروفن به سمت بالا و دهان بازیگر هدف‌گیری می‌شود.

    بهترین روش برای انجام این کار این است که بازیگر(ان) را در موقعیت مناسب در قاب‌ قرار دهید، از مسئول بوم بخواهید که میکروفن را داخل قاب بیاورد و بعد آن را پایین ببرد و جایی که درست در بیرون قاب قرار می‌گیرد نگه دارد، سطح صدا را با نمونه دیالوگ بازیگر مشخص و شروع به فیلم‌برداری کنید.

اگر از این تکنیک به طور مداوم استفاده شود، برای به دست آوردن دیالوگ‌هایی واضح، تنها کافی است تا در پس‌تولید سطح صداییِ یکسانی را در سراسر فیلم تنظیم کنید، نویز‌های اضافی را با صدای رسای برداشتی دیگر جایگزین کنید و کات‌های صوتی را هوشمندانه در کنار هم قرار دهید.

در استفاده از این روش ممکن است میکروفن گه گاه به داخل قاب بیاید و دست‌کم باعث برداشت دوبارۀ قسمتی از نما شود، اما کیفیت فوق‌العادۀ صدا ارزش بیش از این را خواهد داشت.

 

۳- از هر موقعیت چندین برداشت بگیرید

قطعاً لازم است تا فارغ از کیفیت بازی بازیگران از هر صحنه چندین برداشت بگیرید؛ در این صورت تمامی صحنه با صدایی خوب پوشش داده می‌شود، حتی اگر هیچ یک از برداشت‌ها از ابتدا تا انتها بی‌عیب نباشند (این اتفاق به ندرت رخ خواهد داد). اگر در خارج از صحنه صدای رفت و آمد ماشین‌ها به گوش می‌رسد، انجام این امر ضروری‌ است. با برداشت‌های مختلف، پیدا کردن نسخه‌ای رسا از هر بخش مثل آب خوردن خواهد بود. در زمان هر برداشت و بعد از آن (باید) به‌ صدای صحنه گوش دهید، اما مطمئن باشید که صداهای آزاردهنده کمی وجود دارد که در شلوغیِ فیلم‌برداری متوجه آن نشده‌اید؛ این زمانی است که از گرفتن چندین برداشت خوشحال خواهید بود.

برای مثال در صحنه‌ای داخلی، صدای مزاحم و ضعیفی که ممکن است گاهاً از بخاریِ قدیمی منتشر ‌شود، همیشه در زمان فیلم‌برداری قابل شنیدن نیست؛ حتی ممکن است این صداها با ادای برخی از کلمات تداخل داشته باشند. با در اختیار داشتن نسخه‌های ضبط شده متفاوت از دیالوگ‌ها می‌توانید در فرآیند پس‌تولید کلماتی را که تداخل داشته‌اند با نسخه‌های واضح‌شان جا‌به‌جا کنید، تمامی این کار به صورت دستی در نرم‌افزار Adobe Premiere قابل انجام است. از این که با استفاده از این تکنیک‌ها تا چه حد می‌توانید صدای یکپارچه و با کیفیتی داشته باشید، شگفت‌زده خواهید شد. این عمل هرچند زمان‌گیر است اما کاملاً ارزش وقتی که می‌گذارید را دارد.

اگر صدایی خارج از صحنه، مثل رد شدن یک ماشین، میان ادای دیالوگ‌ها رخ ‌دهد، کار بسیار راحت‌تر خواهد بود: تنها کافی است نویز را خارج ‌کرده و آن را با صدای واضح آمبینت (ambient) عوض ‌کنیم. همین موضوع ما را به چهارمین نکته مهم در ضبط صدا هدایت می‌کند.

 

۴- دست‌کم ۳۰ ثانیه صدای آمبینت ضبط کنید

برای هر لوکیشن و هر نمایی از آن لوکیشن دست‌کم ۳۰ ثانیه صدای آمبینت ضبط کنید؛ این یعنی ساکت کردن همه و ضبط ۳۰ ثانیه سکوت. البته که این صدا، سکوت واقعی نیست و صدای آمبینت است. «سکوت» برای هر لوکیشن و هر موقعیتی از لوکیشن متفاوت خواهد بود (چراکه بلندیِ صدای آمبینت تا حدی به میزان نزدیکیِ میکروفن به بازیگران بستگی دارد، که خود به قاب‌بندی نما نیز مرتبط می‌شود).

 

۵- مطمئن شوید که مسئول بوم مهارت کافی را دارد

مطمئن شوید که مسئول بوم در زمان فیلم‌برداری دست خود را بر روی بوم تکان نمی‌دهد، چراکه صدای لرزش از طریق بوم به میکروفن منتقل شده و بدل به نویز ناهنجاری خواهد شد؛ در هر صورت نیز از لرزه‌گیر استفاده کنید. لرزه‌گیر (shock mount) ابزاری است که باعث نگه داشتن میکروفن در شبکه‌ای از نوارهای انعطاف‌پذیر می‌شود؛ این عمل به منظور عایق کردن هرچه بیشتر بوم در مقابل لرزش‌هایی است که در هنگام حرکت به بدنه‌ی بوم منتقل می‌شود. میکروفن‌های حرفه‌ای بی‌نهایت حساس‌اند.

 

۶- به میکروفن داخلی قانع نباشید

هرکاری که می‌کنید، به خاطر داشته باشید که مطمئن‌ترین راه برای اینکه نشان دهید محصول شما آماتوری است استفاده از میکروفن داخلی است (میکروفنی که بر خود دوربین سوار است). استفاده از میکروفن داخلی فیلم‌برداری را راحت‌تر می‌کند، اما تماشاگران از کیفیت بد صدا متنفر خواهند شد.

متصل بودن به دوربین باعث می‌شود که میکروفن تقریباً همیشه در نقطه‌ای دور از بازیگران قرار داشته باشد و موجب دیالوگ‌هایی پر سر و صدا و سرشار از اکو شده و کیفیت اثر شما را تا حد آماتوری بودن پایین می‌آورد. میکروفن‌ را در نزدیک‌ترین حالت ممکن به دهان سوژه قرار دهید.

البته می‌توانید از میکروفن‌ داخلی برای همه نماها استفاده کنید و بعداً این نوارِ صدای بی‌کیفیتِ (scratch track) لوکیشن را با دیالوگ‌های واضحی که دوباره در استودیو ضبط شده‌اند عوض کنید، اما این عملی سخت، وقت‌گیر و گران است. حتی بزرگ‌ترین فیلم‌ها تا جایی که ممکن است از صدای صحنه استفاده می‌کنند و تنها زمانی که کاملاً نیاز باشد به ADR (automatic dialogue replacement) متوسل می‌شوند. در واقع هیچ چیز بهتر از صدای صحنه‌ای که به خوبی ضبط شده باشد نیست.

 

۷- هنگامی که آدیوی دیجیتال ضبط می‌کنید، به هر نحو از اعوجاج (distortion) جلوگیری کنید

اگر آدیوی (audio) دیجیتال ضبط می‌کنید، صرف‌نظر از اینکه ضبط‌‌کننده DAT باشد یا ویدئوی دیجیتال، مهم است که سطح صدا را پایین‌تر از آنچه در یک دستگاه آنالوگ (برای مثال Nagra) قرار می‌دهید، تنظیم کنید. این امر به این خاطر است که با آدیوی دیجیتال، تنظیم بیش از حد بالای سطح صدا باعث تولید اعوجاج گوش‌خراش و غیر‌قابل‌تحملی می‌شود. در صدای دیجیتال، انتقال از «سیگنال شدید» به «سیگنال معوج» ناگهانی و نپذیرفتنی است.

برای تعیین درست سطح ضبط آدیوی دیجیتال، پیش از فیلم‌برداری از بازیگر بخواهید که نمونه‌ای از بلند‌ترین دیالوگ نما را بخواند، سپس ۶ دسی‌بل بالاتر از آن به صدا سقف (headroom) دهید. این تمرین خوبی است که در ضبط آدیوی دیجیتال می‌توان انجام داد.

 

چگونه حاشیه صوتی را در پس‌تولید یکپارچه کنیم

برای اینکه حاشیه صوتی‌ یکپارچه باشد، با قرار ندادن هم‌راستای کات‌های صوتی با کات‌های تصویری، آن‌ها را پنهان کنید؛ به عبارت دیگر، کات‌های تصویری و صوتی باید آرایشی متناوب داشته باشند.

تفاوت احتمالیِ کیفیت صدای محیط در موقعیت‌ها و روز‌های مختلف دلیل ضرورت این امر است، این تغییر در صدای ‌زمینه، هنگامی که از نمایی به نمای دیگر برش می‌زنید شنیده خواهد شد. برش‌های صوتی را می‌توان با منطبق کردن‌شان با صدایی بلند‌تر (مثل زمانی که کسی شروع به صحبت می‌کند) پنهان کرد. تطبیق دادن چنین نماهایی به تدوینی خلاق نیازمند است.

 

جمع‌بندی

شایسته است که کیفیت صدا را یکی از اصلی‌ترین اولویت‌ها قرار دهید. به یاد داشته باشید که اگر سوژه مجاب‌کننده باشد مخاطبین می‌توانند از ضعف‌های تصویر چشم‌پوشی ‌کنند؛ اما کیفیت صدای پایین هیچ‌گاه قابل قبول نخواهد بود.

 

منبع:

http://www.lavideofilmmaker.com

ترجمه و تنظیم: جلیل موسوی