آموزش: فیلمنامه‌های منتخب فیلم کوتاه – ۸: مرضیه

۲۴ فریم – سرویس آموزش:  مجموعه فیلمنامه‌های منتخب ۲۴ فریم، هشتمین فیلمنامه را تقدیم علاقه‌مندان این بخش می‌کند: فیلمنامه‌ی «مرضیه» نوشته‌ی درناز حاجی‌ها و مرتضی فرشباف. این فیلمنامه مبنای فیلمی به همین نام به کارگردانی درناز حاجی‌ها بوده است که موفق به کسب جوایزی همچون جایزه‌ی بهترین کارگردانی و بهترین فیلم کوتاه از ششمین جشنواره بین‌المللی فیلم شهر، جایزه‌ی ویژه‌ی هیئت داوران از سی و چهارمین جشنواره‌ی بین‌المللی فیلم کوتاه تهران و جایزه‌ی بهترین فیلم کوتاه از هفتمین جشنواره‌ی بین‌المللی ایرانیان پراگ شده است.

فیلمنامه‌ی «مرضیه» داستانی تقریباً کلاسیک را روایت می‌کند که در آن رابطه‌ی شخصی زوجی به نام امیر و مرضیه را از لابه‌لای عمدتاً عکس‌العمل‌های این دو شرح می‌دهد. فیلمنامه‌ای که ظاهراً خط داستانی خود را مبتنی بر دیالوگ‌ها بنا نهاده است، اما در واقع دیالوگ‌ها به مثابه‌ی اهرمی برای نشان دادن عکس‌العمل‌ها و به دنبال آن بازی‌های غیرکلامی شخصیت‌های اصلی است. مرضیه برای رهایی از رویایی که فکر او را مشغول کرده، سعی دارد با بیان آن نه برای تسلای بازماندگان، بلکه خود حسی از آرامش را تجربه کند. حسی که به قیمت متزلزل شدن اعتماد خالصانه‌ی امیر به خودش تمام می‌شود. شاید بتوان داستان را نوعی پرده‌برداری از رویایی واقعی دانست که می‌بایست به نحوی آشکار شود و برای این مهم، مرضیه انتخاب شده بود. از لابه‌لای سکانس‌های عمدتاً بلند و پر از میزانسن‌های شلوغ، تقلاهایی برای نشان دادن رنگ سنتی دین‌داری نیز دیده می‌شود که هنوز پایبندی به آن وجود دارد. این مورد در رفت‌وآمدها و نوع پوشش (خصوصاً چادر) و نحوه‌ی عکس‌العمل حاضرین در مواجهه با فردی غیر خودی به وضوح دیده می‌شود. به عبارت دیگر، نوعی دین‌ستایی متعصبانه‌ای که گاهاً باعث ایجاد کنش‌هایی منفی نسبت به مرضیه می‌شود. ایجاد فضایی مردانه/زنانه در داستان به تقویت حس کنجکاوی، نه فقط تماشاگر، بلکه در افراد حاضر در صحنه و سرانجام در امیر می‌شود. پایان‌بندی باز داستان به ما این امکان را می‌دهد که در ادامه تصوری هرچند صرفاً شهودی اما بر مبنای داستانی روایت شده، از زوج مورد نظر داشته باشیم و انتهایی هرچند کلاسیک برای آن متصور باشیم. در نهایت شاید بتوان چنین گفت که فیلمنامه‌ی «مرضیه» پر از روایت‌هایی است که هرگز جلوی دوربین نمی‌آیند، روایت‌هایی در سایه، روایت‌هایی که تنها با دقت در اجزا فیلمنامه می‌توان به شبحی از آن‌ها دست یافت و این تکه‌های داستان، شبیه تاکید خود فیلمنامه، گویی مدام در پشت پرده و پوششی هستند که حتا با رسیدن به انتها چندان نمی‌توان از دست‌یابی به آن‌ها اطمینان داشت.

 

 

درناز حاجی‌ها درباره‌ی این فیلمنامه و نحوه ساخت آن برای ۲۴ فریم چنین نوشته است:

همیشه برای خودم خواندن فیلمنامه‌هایی جالب‌تر بوده که اجرا، تأثیرات اساسی‌تری در فیلم داشته و به این واسطه فیلمنامه‌ای که بعد از دیدن فیلم می‌خوانم با فیلم‌نوشت تفاوت کرده باشد. «مرضیه» در تمرین و اجرا خیلی تغییر کرد، البته ممکن است خیلی‌ها حتا فیلمنامه را بیشتر دوست داشته باشند، ولی فیلمنامه نشان می‌دهد که چه اتفاقاتی در اجرا افتاده است، مثل بخشی از میزانسن بازیگرها، دکوپاژ و حتا سکوت طولانی پایان که تمام دیالوگ‌های فیلمنامه حذف شده‌اند. در عین اینکه فکر می‌کنم باید به فیلمنامه وفادار بود، در عین حال باید به احساسات سر صحنه هم توجه کرد، و همین احساسات در عین حال که می‌توانند جادو کنند، می‌توانند خطرناک هم باشند و اصل ماجرا این است که بتوانیم این خطر و جادو رو از هم تشخیص بدهیم.

 

 

دریافت فایل PDF فیلمنامه:

فیلمنامه مرضیه