آموزش: چگونه برای فیلم‌تان بهترین لنز را انتخاب کنید

۲۴ فریم – سرویس آموزش: یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین ابزارها در فیلم‌سازی «لنز»ها هستند. با توجه به گستردگی دنیای دوربین‌ها و امکانات‌شان در روزگار ما، ممکن است کارگردانان تازه‌کار به این فکر بیفتند که نیازی نیست چندان خود را درگیر مسائل فنی‌ای از قبیل آشنایی با این ابزارها و انتخاب لنز مناسب برای فیلم‌برداری‌ صحنه‌ای از فیلم‌شان بکنند. اما ناگفته پیداست که چنین تفکری به راحتی می‌تواند لطمه‌ی زیادی به اثر وارد کند، چرا که وقتی کارگردانی به بهانه‌ی پیچیدگی دنیای لنزها از این مسئولیت مهم شانه خالی کند، دیگر نمی‌تواند ادعا کند که تسلط کامل بر ساخت فیلم‌اش داشته است. در این ویدئو-مقاله، توضیحات مفیدی درباره‌ی کارکرد لنزها و اهمیت دقت در انتخاب‌شان توسط کارگردان‌ها و تأثیری که بر شکل فیلم می‌گذارند ارائه شده است.

«می‌توان فرآیند سینمایی را پنجره‌ای تصور کرد که از طریق آن جهان را می‌نگریم. آرنهایم از ما می‌خواهد این پنجره را چنان برگردانیم که شیشه‌های‌اش نور را شکسته، تصویر آن‌چه در ورای آن نهفته است را تحریف کند و کیفیت شیشه‌های پنجره را بر ما آشکار کند.»

«دادلی اندرو» – تئوری‌های اساسی سینما

جمله‌ی آرنهایم و استفاده‌ی وی از واژه‌ی پنجره را می‌توانیم به کارکرد لنزهای دوربین فیلم‌برداری تشبیه کنیم که از طریق آن‌ها امکان تحریف در تصویر بیرونی وجود دارد. سینما رسانه‌ای تصویری است و برای بازنمایی آن‌چه بیرون از چشمی دوربین، که به عنوان ابزار لاینفک این رسانه محسوب می‌شود، نیاز داریم تصویر را بهتر بشناسیم. یکی از مباحث مهم در سینما چگونگی به تصویر کشیدن آن چیزی است که در ذهن فیلم‌ساز وجود دارد. کارگردان‌ها هنگام به تصویر درآوردن فیلمنامه و متریال موجود به نسبت فرم و قالب مورد نظرشان (داستانی، مستند، تجربی و …) می‌بایست از کارکرد ابزارهای مفید و کاربردی‌ای که امروزه در اختیارشان قرار دارد آگاه باشند. عامل اصلی در این فرآیند دوربین‌های فیلم‌برداری هستند که ماده‌ی اصلی سینما را شکل می‌دهد. این ابزار به فیلم‌ساز کمک می‌کند که، مطابق با نیازهای موجود، ماهیت آن‌چه در دنیای واقع وجود دارد را دست‌کاری کند و یکی از مهم‌ترین عوامل موجود در راستای چنین هدفی، لنزهای دوربین‌های فیلم‌برداری هستند. در دو‌ره‌ای که مدل‌های مختلف دوربین‌های فیلم‌برداری ما را مورد هجمه و محاصره قرار داده‌اند، می‌بایست این اصل نه چندان ناشناخته‌ی سینمایی را مورد توجه قرار بدهیم:

«شخص پشت دوربین اهمیت بیش‌تری نسبت به مدل دوربین فیلم‌برداری دارد»

دانستن این‌که هر لنز چه کارکردی دارد از اهمیت بالایی برخوردار است. در سینما که به نوعی در این زمینه با عکاسی فصل مشترک دارد، لنزهای متفاوتی وجود دارند که اگر بخواهیم به صورت کلی آن‌ها را تقسیم‌بندی کنیم، به سه گروه لنزهای: باز، نرمال و بسته تقسیم می‌شوند. هر یک از آن‌ها دامنه‌ای از اعداد را که نشان‌دهنده‌ی اندازه‌ی دقیق‌شان در کنار جزئیات دیگر نظیر اندازه‌ی دریچه‌ی دیافراگم و … را پوشش می‌دهند.

در سینما مسئولیت‌های یک کارگردان شامل مجموعه‌ای از وظایف و دغدغه‌هاست که او می‌بایست بدان‌ها توجه کند. میزانسن و چگونه به تصویر کشیدن صفحه‌ای از یک فیلمنامه ملاحظات بسیاری را می‌طلبد که برخی به اشتباه گمان می‌کنند که چیدمان و موقعیت بازیگران و این‌که در کجای صحنه قرار بگیرند نسبت به دیگر عوامل موجود از ارجحیت بیش‌تری برخوردارند. در صورتی که انتخاب صحیح لنز برای صحنه‌ی موردنظرتان می‌تواند تأثیرات زیبایی‌شناسانه و روانی مهمی را برای مخاطب به همراه داشته باشد. برای مثال برخی از فیلم‌ساران ترجیح می‌دهند که از لنزهای بسته (تله) استفاده کنند، چون به دنبال نوعی تأثیرگذاری به‌خصوص هستند. فیلم‌های حادثه‌ای و اکشن بیشتر از چنین لنزهایی برای بیان مقاصدشان استفاده می‌نمایند، به این دلیل که یکی از خصوصیت‌های چنین لنزهایی بالا بردن تمپوی صحنه است. درون کادر چنین لنزهایی، حرکت با سرعتی بیش از حالت استانداردش به نمایش در می‌آید و این امر به فیلم‌سازان در افزایش هیجان و بیت صحنه کمک می‌کند. همچنین لنزهای باز، که یکی از نمودهای بسیار مهم‌ آن را در فیلم «همشهری کین» ساخته‌ی اورسن ولز شهیر و در نمونه‌های امروزی و شاخص‌شان می‌توان در فیلم‌های اخیر ترنس مالیک دید که حاصل همکاری وی با لوبزکی (برنده سه جایزه‌ی اسکار پی‌درپی برای بهترین فیلم‌برداری) است، اشاره کرد که بستری را برای میزانسن فضایی و چیدمان در عمق، به عنوان یکی از کارکردهای مهم این نوع از لنزها، برای فیلم‌سازان مهیا می‌نماید.

در این ویدئو-مقاله، که به طور اختصاصی توسط گروه سرویس آموزش ۲۴ فریم ترجمه و زیرنویس شده است، پای صحبت‌های «خوزه زامبرانو کاسِلا» (Jose Zambrano Cassella)، کارگردان و فیلم‌بردار باتجربه، می‌نشینیم و او تلاش می‌کند به این سوال مهم بپردازد که «چه لنزی را برای برداشت صحنه‌ی موردنظرتان انتخاب می‌کنید؟”. امیدواریم با مثال‌هایی که در این ویدئو به آن‌ها اشاره خواهد شد به درکی بیش‌تر از قابلیت‌های بیانی لنزها در فیلم‌سازی، و به ویژه کارگردانی، برسید و بتوانید صحنه‌ی مورد‌نظرتان را با استفاده‌ی به‌جا از لنزها به شکلی که مطلوب‌تان است فیلم‌برداری کنید.

ترجمه، زیرنویس و گرافیک: مصطفی خانی‌پور