نباید مانند سکوی پرش با فیلم کوتاه برخورد کنیم! / گزارشی از نشست نقد و بررسی فیلم‌های کوتاه نوروزی در خانه هنرمندان

۲۴ فریم: نشست نقد و بررسی فیلم‌های کوتاه اکران نوروزی هنروتجربه روز یکشنبه شانزدهم اردیبهشت در خانه هنرمندان برگزار شد. در این نشست کاوه مظاهری کارگردان «روتوش»، امید شمس کارگردان «شب تولد»، شادی کرم‌رودی فیلم‌نامه نویس «هنوزنه» و احمدطالبی نژاد منتقد سینما حضور داشتند.

احمد طالبی‌نژاد: فیلم کوتاه در همه زمینه‌ها از نمایش تا نقد بلاتکلیف مانده‌ است
احمد طالبی­‌نژاد ضمن ابراز خوشحالی از نمایش چند فیلم کوتاه و نشست نقد و بررسی آن عنوان کرد: «تصور عمومی این است که فیلم کوتاه جزیی از فیلم بلند است اما این تصور درست نیست و فیلم کوتاه یک واحد مستقل به حساب می‌آید. نسبت فیلم کوتاه و بلند در قیاس با شعر مثل دوبیتی و رباعی است به قصیده. دوبیتی‌ها به خودی خود کامل هستند و به اشعار قبل و بعد خودشان ارتباطی ندارند که از طرف دیگر فیلم کوتاه مانند داستان کوتاه است و یک برش از یک زندگی است؛ نه کل آن. معمولا فیلم کوتاه باید چنین خصلتی داشته باشد.»

او اضافه کرد: «این تصور غلط باعث شده است تا فیلم کوتاه در همه زمینه‌ها از نمایش تا نقد بلاتکلیف بماند. ویژگی این پنج فیلم کوتاه این است که در خودشان کامل هستند و نیاز به پس و پیش ندارند. می­‌توانیم بگوییم ظرفیت سینمایی ما ایده‌­هایی به اندازه این فیلم­‌ها دارد اما کش­دار می­‌شوند و ایده آن‌ها فراتر از ایده­‌های فیلم کوتاه نیست.»

این منتقد سینما در پاسخ به سوال یکی از مخاطبان حاضر در جلسه درباره جایگاه فیلم کوتاه اشاره داشت: «متاسفانه به دلیل روشن نبودن جایگاه فیلم کوتاه همیشه مثل یک سکو به آن نگاه شده است که فیلم‌ساز می­‌خواهد به فیلم بلندش برسد اما یک کارگردان می­‌تواند در همین فیلم کوتاه به جایگاهی برسد که در سینمای بلند به آن دست پیدا نمی­‌کند. این اتفاق در سینمای مستند افتاده است و کارگردان­‌هایی نظیر مهرداد اسکویی به طور ویژه  و مستقل در سینمای مستند دست به فیلم‌سازی می­‌زنند. نباید مانند سکوی پرش با فیلم کوتاه برخورد کنیم. از آن جایی که در فیلم کوتاه گیشه مهم نیست، فرصت خوبی برای یادگیری سینما فراهم می‌شود.»

او درباره «حیوان» به کارگردانی برادران ارک بیان کرد: «فیلم «حیوان» معادل تصویری شعر ناصر خسرو است که سروده: گفتا که کرا کشتی تا کشته شدی زار/ تا باز که او را بکشد آن که تو را کشت. این فیلم ابهاماتی دارد که آن را نپسندیدم اما در عین حال فیلم خوبی است و می­‌شود این ابهامات را نادیده گرفت.»

او ادامه داد: «عصبانی می­‌شوم وقتی تیتراژ یک فیلم کوتاه به انگلیسی یا فرانسوی است معلوم است که فیلم‌ساز با یک اثر خودش را روی فرش قرمز می­‌بیند. اگر تیتراژ فیلمی مانند «حیوان» را به انگلیسی بنویسیم کاری غلط است. متاسفانه این مشکل در سینمای ما شایع شده است. حتی فیلم‌سازانی در سینمای کوتاه در تیتراژشان می­‌نویسند فیلمی از … این یعنی خود را مولف پنداشتن.»

این منتقد درباره فیلم روتوش بیان کرد:« این فیلم با وجود کارگردانی خوب در زمینه­ پلات مشکل منطقی دارد .ای کاش روی منطقی شدن قصه بیشتر کار می­‌شد تا باورپذیری آن افزایش پیدا می­‌کرد. مثلا اگر مرد به بیماری مبتلا بود و دچار خفگی می­‌شد تاثیر بیشتری به نسبت خفه شدن او با وزنه­ سنگین روی مخاطب می­‌د‌اشت. این فیلم از نظر طرح و توطئه اشکال دارد اما اجرا و بازی خوب است.»

او افزود: «رضا میرکریمی در فیلم «یه حبه قند» به خاطر یک اتفاق ساده و پریدن قند در گلوی یکی از شخصیت­‌ها عروسی را به عزا تبدیل می‌کند. این موضوع از آن دسته از اتفاقات تقدیری است و داستان این فیلم چیز دیگری است و به همین دلیل مشکل‌ساز نمی­‌شود اما پیچ دراماتیک «روتوش» قانع کننده نیست. داستان فیلم درباره شخصیت زن است که با اتفاق سنگین خفه شدن شوهرش برخورد سردی دارد. بازی سرد سونیا سنجری متناسب با شخصیت اوست. این برخورد سرد بخشی از ماتمی است که در جامعه ما شایع شده و باعث دور شدن آدم‌ها از یکدیگر می­‌شود.»

این منتقد درباره «شب تولد» امید شمس هم گفت: «مضمون فیلم «شب تولد» موضوع روز جامعه ماست که در آن همه چیز به پول ربط پیدا می­‌کند و به همین دلیل این ایده، در فیلم تقویت می­‌شود. این فیلم توجه زیادی به جزئیات دارد و شکل بازی­‌ها با تصور مخاطب نزدیک است.فیلم‎نامه می­‌توانست قوام بیشتری پیدا کند و ابهامات آن برطرف شود.»

طالبی نژاد درباره «هنوز نه» اشاره داشت: «فرم این فیلم بسیار خوب است. در ابتدای فیلم نمای دونفره­ای از یک زوج داریم که در حال اسکایپ کردن هستند اما بعد از مکالمه قاب به دو قسمت تقسیم می‌­شود. حضور شخصیت‌­ها در دو قاب جداگانه به لحاظ فرمی ایده جدایی آن‌ها را تقویت می‌کند. در پایان هردو به سمت پنجره می‌­روند و در نقطه دید آن‌ها دخترکی را می‌­بینیم که در حال دوچرخه‌سواری است.»

کاوه مظاهری: فیلم کوتاه تماشاگر محدودی دارد
در ادامه این نشست نوبت به کاوه مظاهری رسید. او عنوان کرد: «هنروتجربه سینمای خاص پسند است. فیلم کوتاه نیز در بین آثار سینمایی خاص­‌تر و تماشاچی آن هم محدودتر است. ممکن است در تهران، مشهد و اصفهان مخاطبان بیشتری داشته باشد اما در شهرهای دیگر کمتر است.»

او درباره ایده فیلم‌اش بیان کرد: «ایده «روتوش» از یک فیلم که در فیس بوک دیدم به ذهنم آمد. جوانی دوربینش را کار می­‌گذاشت و روی تخت می­‌خوابید و از وزنه زدنش فیلم می‌گرفت. زمانی­‌که وزنه را بالا برد بازویش خالی کرد و نزدیک بود خفه شود که در نهایت نجات پیدا کرد.»

او ادامه داد: «با خودم فکر کردم در این پنج دقیقه که فیلم به صورت زنده و مستند گرفته می‌­شد هم تعلیق و جذابیت وجود دارد و هم پیچیدگی حسی. این موقعیت اولیه برای داستان‌پردازی مناسب بود و در ادامه نقاط عطف داستان را یافتم. فیلم‌برداری «روتوش» شش روز طول کشید و بعدا دوپلان را تکرار کردم و طی هفت روز «روتوش» ساخته شد.»

شمس درباره  فیلم «حیوان» عنوان کرد: «این فیلم از موفق­‌ترین آثار سینمای کوتاه است و در داخل و خارج از کشور جایگاه خوبی دارد. بر اساس جوایزی که در جشنواره­‌ها دریافت کرده،بسیار دیده شده است. این فیلم اولین فیلمی از ایران است که از سینه فونداسیون جشنواره کن جایزه گرفته است.»

او درباره خفه‌شدن شخصیت اصلی فیلمش اشاره داشت: «تجربه زیسته مخاطبان در دنیا و اشتراکات بین آدم‌ها فرض من در نوشتن این فیلم‌نامه بود. این ایراد همیشه مطرح شده است که کاراکتر مرد به طرز درستی خفه نمی‌شود اما هستند کسانی که خودشان را با این قصه سازگار می­‌دانند و با آن اشتراکات زیادی پیدا می­‌کنند. این ریسک در طراحی فیلم‌نامه این قصه وجود داشت.»

امید شمس: فیلم کوتاه به دلایلی از فیلم بلند موفق‌­تر است
امید شمس کارگردان «شب تولد» نیز در این نشست بیان کرد: «قرار بود طی پنج روز یک فیلم‌نامه بنویسم. با خودم فکر کردم چه موضوعاتی من را اذیت می­‌کند. مدت‌ها قبل من و یکی از دوستانم بیرون از شهر رفته بودیم و در جاده مردی را دیدیم که زنی را کتک می­‌زد. من به قصد کمک از ماشین پیاده شدم و متوجه شدم این مساله یک شوخی است. ذهنم درگیر این اتفاق شد که اگر آن‌ها خفت­‌گیر بودند و تله گذاشته بودند چه اتفاقی می‌افتاد؟ جذابیت موقعیت من را به نوشتن این سوژه واداشت. بعد از آن آگاهانه نکاتی را به فیلم‌نامه اضافه کردم.»

او ادامه داد: «به نظر من فیلم کوتاه در چند سال اخیر جایگاه خوبی پیدا کرده و به دلایلی از فیلم بلند موفق‌­تر است. چون هم زمان آن کمتر است و هم هزینه کمتری دارد. این اتفاق را باید به فال نیک گرفت. در ساخت «شب تولد» اکثر عوامل فیلم از دوستان خودم بودند اما مثلا برای صداگذاری نیاز به یک متخصص داشتیم و از آن استفاده کردیم. ما باید برای بالا بردن کیفیت از عواملی که به رشد فیلم کمک می­‌کنند، بهره ببریم. «شب تولد» طی پنج شب ساخته شد.»

شادی کرم‌رودی: اطلاعات فیلم‌نامه از طریق فرم منتقل می‌شود
شادی کرم­‌رودی فیلم‌نامه‌نویس«هنوز نه» نیز درباره نوشتن این فیلم‌نامه توضیح داد: «آرین وزیردفتری نقش بزرگی در نوشتن فیلم‌نامه داشت و ما این فیلم را با همکاری هم نوشتیم. نطفه این داستان به اتفاقی در زندگی شخصی من برمی­‌گشت. سال۹۴ برای درس خواندن به کانادا رفته بودم و در این مدت خانواده موضوع عمل کردن کمر مادرم را از من پنهان کردند. آن‌ها در زمان اسکایپ کردن طوری ظاهر می­‌شدند که متوجه این موضوع نشوم. بدین ترتیب این مساله در ذهنم شکل گرفت و از آن جایی که آرین وزیر دفتری دغدغه ارتباط بین فرم و محتوا را مطرح کرد و مساله جدایی به ایده فیلم تبدیل شد.»

او عنوان کرد: «در فیلم‌نامه بخش مهمی از اطلاعات از طریق فرم منتقل می­‌شود. تبدیل شدن قاب به دو قسمت در فیلم‌نامه وجود داشت و ما آن اطلاعات را به شکل دوصفحه کنار هم نوشتیم و طراحی کردیم که در هرلحظه‌ای چه اطلاعاتی به مخاطب داده شود.»

او درباره موفقیت فیلم در جشنواره‌های مختلف توضیح داد: «این فیلم جایزه هنروتجربه را گرفته است. جایزه هنروتجربه با جایزه­ای که به یک فیلم تجربی داده می­‌شود فرق می‌کند. تنها جایی که به «هنوز نه» جایزه تجربی دادند در جشن خانه سینما بود و داوران اعلام کردند چون در این سال فیلم تجربی قابل قبولی وجود نداشت، جایزه این بخش به داستانی با رویکرد تجربی تعلق می­‌گیرد.»

او در پاسخ به سوالی درباره استفاده از بازیگران چهره در این فیلم توضیح داد: «برای ساخت «هنوز نه» به دلیل بالا بودن هزینه فیلم‌برداری زمان محدودی داشتیم چون این فیلم پلان-سکانس است و در روز دوساعت نور مناسب در خانه وجود داشت تصمیم گرفتیم از بازیگران حرفه‌­ای استفاده کنیم تا در یک یا دو برداشت فیلم تمام شود. فرهاد اصلانی و پانته­‌آ پناهی‌­ها لطف کردند و فیلم با دو برداشت ساخته شد.»

منبع: سایت هنر و تجربه – کامبیز حضرتی