en
یکشنبه ۳۰ شهریور ۱۳۹۹

صفحه اصلی - آموزش - آموزش: شنبه‌های نظری (همچون در یک آینه) / معرفی یک کتاب درباره سینما و اندیشه‌های «ژان لوک گدار»

۲۴ فریم – دانیال زین العابدینی: عنوان کلی پست‌های روز شنبه سرویس آموزش ۲۴ فریم، شنبه‌های نظری (همچون در یک آینه) و چارچوب مطالب آن مباحث نظری فیلم، ژانرها، فلسفه، بحث های زیبایی شناختی، معرفی کتاب و … است. در این مقاله، به معرفی کتاب «باستان شناسی سینما و خاطره ی یک قرن» پرداخته می شود که اثری ارزشمند درباره ژان لوک گدار، فیلمساز و نظریه پرداز سرشناس و صاحب سبک فرانسوی، است.

کتاب «باستان شناسی و تاریخ یک قرن» کتابی است در باب شناخت بیشتر ارزش های سینمای ژان لوک گدار و بخصوص مستند او با عنوان «تاریخ های سینما» که در واقع یک پژوهش سیزده ساله است و در هشت قسمت ساخته شده است که هرکدام تکه ای از سینما را نشان دهند. کتابی که برای معرفی انتخاب شده، مصاحبه ی یوسف اسحاق پور با ژان لوک گدار است که توسط مریم عرفان ترجمه و از سوی نشر چشمه منتشر شده است.

«ما در موزه به دنیا آمدیم. در هر حال موزه موطن ماست.»

کتاب «باستان شناسی سینما و خاطره ی یک قرن» با این جمله ژان لوک گدار، کارگردان، نظریه پرداز و منتقد بزرگ سینما شروع می شود. کتاب تلاش یوسف اسحاق پور برای واکاوی مستند پنج ساعته ژان لوک گدار به نام «تاریخ های سینما» است و در واقع این کتاب مجموعه صحبت های اسحاق پور و گدار در یک شکل پرسش و پاسخ است. در طول کتاب می توان فهمید که اسحاق پور سعی دارد با دادن ویژگی های خاصی به گدار به عنوان یک کارگردان و نظریه پرداز سینما، و مقایسه و هم ترازکردن او  با افرادی چون «هگل» و دادن لقب فیلسوف سینما و توصیفات شاعرانه و احساسی از «تاریخ های سینما » ی گدار سعی دارد تا او را به کلام سوق دهد تا خود گدار به عنوان خالق به توضیح اثر بزرگ خود بپردازد.

شکل گفتگوی این دو به این صورت است که اسحاق پور به شدت ذوق زده و به عنوان یک شاعر که تحت تاثیر اثر گدار است، به توضیحاتی طولانی از اهدافی که گدار در ساخت این مستند داشته و شیوه ی کار گدار می پردازد، ولی گدار در جواب کاملاً متواضع ، محتاط و حتی کمی سرد جواب ها و تاییدهای کوتاه در توضیحات او و یا رد گفتار اسحاق پور می دهد با این توضیح که مجبور بوده است چنین فرمی را بکار گیرد و هدف خاصی نداشته است.

تاریخ های سینما مهم ترین اثر از دوره سوم فیلمسازی گدار به روایت زمان ، تاریخ و زبان می پردازد .این اثر یک پژوهش ۱۳ ساله از گدار در باب تاریخ سینما است و روایت تاریخ سینما به زبان سینما و با استفاده از قدرت مونتاژ و کنار هم قرار دادن صحنه های فیلم ها ، نقاشی موسیقی و تاریخ با صدای گدار به عنوان راوی است.

در کتاب، صحبت های این دو در باب هر موضوعی داری عنوان مشخصی است: زاویه و مونتاژ ، فوریت حال و رستگاری گذشته ، تاریخ و به یاد آوردن ، تنها سینما می تواند تاریخ خود را روایت کند ، تاریخ عشق و چشم و نگاه ، سینما چه می تواند بکند و… صحبت های گدار و نظریات او در سینما که در«تاریخ های سینما» نمود دارد مورد بحث قرار می گیرد.

در بخش «تاریخ و به یاد آوردن» گدار می گوید: «از نظر من، تاریخ شاهکار اعظم است. می توان گفت تمام آثار را در بر می گیرد. تاریخ نام خانواده است، در این خانواده پدر و مادر و فرزندان وجود دارند، ادبیات، نقاشی، فلسفه و… وجود دارند. به عبارت دیگر تاریخ به اصطلاح تمام این ها است. بنابراین اگر اثر هنری خوب ساخته شده باشد به تاریخ تعلق دارد؛ البته در صورتی که به چنین قصدی ساخته شده باشد و تصویر هنرمندانه تاریخ باشد. اگر هنرمندانه پرداخت شده باشد، ممکن است از خلال آن احساسی به ما دست دهد. علم نیازی به این کار ندارد و رشته‌های دیگر هم همین طور. به نظرم می ‌رسید که تاریخ می‌ توانست اثر هنری باشد، چیزی که، به طور کلی، به غیر از میشله کسی آن را نپذیرفته است.»

دقیقاً در دوره سوم فیلمسازی گدار، کاملاً می توان مشاهده کرد که گدار سعی دارد تاریخ را روایت کند و دقیقاً سه مضمونی که در تاریخ های سینما هم نمود پیدا کرده است، در فیلم های این دوره گدار می توان دید. استفاده از تصاویر مستند و عکس ها و جستجو در تاریخ سینما برای روایت داستانی خودساخته که در بیشتر آن ها ناتوانی زبان و افسوس خوردن از گذشته مشاهده می‌شود.

در فصل مربوط به فیلم ها و کتاب ها گدار می گوید: «از نظر اگزیستانسیالیسم، وجود بر جوهر مقدم است، حال آن که قبل از آن جوهر مقدم بر وجود بود. این طوری بود که چیزی می فهمیدیم، چیزی احساس می‌ کردیم، این طوری یک تصویر داشتیم… من دوست دارم بگویم کتاب جوهر است، اما فیلم ها وجودند. برای به کارگیری این تصاویر می‌توانم این طوری بگویم. چون اول کتاب در آمده، فکر می‌کردم کتاب دیگر نوعی مقدمه است، یا آن چه در اول موخره بوده ، در عمل کارکرد مقدمه را یافته و این آگهی فیلم است، «آگهی درست شده در سینما» است. آگهی مثل جارچی است…  اما وقتی این کتاب را بدون فیلم ها می خوانیم ، نسبتاً نامفهوم است، مثل کتاب ریاضی است، می گوییم نمی فهمیم، چون امروز دیگر نمی دانیم یک عکس و یک متن را چگونه ببینیم بی آن که قصد تفسیرش را داشته باشیم … باید کلیدی داشته باشیم، کلیدی جامع یا توضیح دهنده. باید بدانیم که تنیس است یا راگبی؛ بی ‌معنا است اگر فقط دو بازیکن برای هم توپ به جلو و عقب بیاندازند. اگر ندانیم که چه بازی ای می‌ کنند، نمی‌ توانیم چندان لذت ببریم.»

گدار در دوره سوم فیلم سازی به این مسئله می‌رسد که در پی هر کلامی باید تصویری خلق کرد یا بالعکس. گدار در تصویر از فیلم های سینما، عکس، و مستند استفاده می کند. این کار را از فیلم زن چینی شروع کرد که با هر حرفی که از لنین گفته می‌شد، عکس او و یا طرح گرافیکی از او را نشان می داد.

در بخش از دست رفتن جادوی سینما و موج نو گدار می گوید: «در آمریکا هرگز تاریخ هنر وجود نداشته است، هنر خیلی سریع به قید سرمایه در آمده و چند هنرمند معدودی هم که تن ندادند، در انزوا ماندند. حتی نویسنده‌ها، کسانی مثل چندلر و همینگوی که تلاش کردند، هر کدام به شکلی کارشان به خودکشی کشید. اما معمای واقعی این است چرا یک فیلم بد آمریکایی را دوست داریم و آن را به یک فیلم مثلاً بد نروژی ترجیح می دهیم؟

آنچه می ‌توان از حرف و سوال گدار برداشت کرد این است که فیلم های آمریکایی و سینمای هالیوود به خاطر جذابیت های بصری و تکنیکی ای که دارند خیلی راحت تر می‌تواند مخاطب جذب کنند و حتا اگر فیلم بدی باشند، تا یک فیلم بد اروپایی که فاقد این ویژگی های سرگرم کننده است. دقیقاً بر اساس آن چه که خود گدار قبلا گفته است: «برای سینمای آمریکا متاسفم چرا که پول دارد ولی ایده ندارد و برای سینمای اروپا متاسفم که پول ندارد ولی ایده دارد.»

کتاب «باستان شناسی و تاریخ یک قرن» یکی از بهترین کتاب ها در جهت آشنایی و شناخت هر چه بهتر سینمای گدار است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

24 فریم | همه چیز درباره فیلم کوتاه