en
شنبه ۳ آبان ۱۳۹۹

صفحه اصلی - آموزش - آموزش: نگاهی به کاربست جلوه‌ی کوله‌شف در فیلم «شرم»

۲۴ فریم – سرویس آموزش: فیلم‌های شاخص تاریخ سینما آن‌هایی هستند که توانسته‌اند به خلاقیت‌هایی منحصربه‌فرد در جنبه‌های مختلف اثر دست یابند؛ با نوآوری‌هایی در کارگردانی، فیلم‌برداری، بازیگری و … . یکی از عرصه‌هایی که در تاریخ سینما محل بروز ایده‌های جدید بوده تدوین است. تدوین، در صورتی که با هوش‌مندی مورد استفاده قرار بگیرد، این قابلیت را دارد که بر غنای اثر بیفزاید و هر چه بیش‌تر مخاطب را به جهان فیلم کشانده و بر او تأثیر بگذارد. اهمیت تدوین در حدی‌ست که بخش مهمی از تکوین تئوریک تاریخ سینما با پیشرفت نظریه‌های تدوین (مثل مکتب مونتاژ شوروی و آراء آیزنشتاین، ورتوف، پودوفکین و … ) همراه بوده است. ممکن است به نظر برسد که در عصر حاضر و با ظهور فیلم‌هایی با ریتم تدوین دیوانه‌وار و سریع، دیگر زمانه‌ی نظریه‌های نخستین تدوین به سر آمده باشد، اما واقعیت این است که این نظریه‌ها چنان استوار و ریشه‌دارند که هنوز هم، در صورت استفاده‌ی درست از آن‌ها، می‌توانند تأثیری شگفت بر شکل نهایی اثر داشته باشند. در ویدئو-مقاله‌ی این هفته از سرویس آموزش ۲۴ فریم، به یکی از ترفندهای تدوینی مهم (جلوه‌ی کوله‌شف) و نحوه‌ی کاربست خلاقانه‌ی آن در مهم‌ترین صحنه‌ی فیلم شرم (۲۰۱۱)، ساخته‌ی استیو مک‌کوئین، پرداخته شده است.

«این جمله‌ی کلیشه‌ای در مورد مجسمه‌سازها، که مجسمه‌ساز شکل مجسمه‌ی خود را درون سنگ نتراشیده پیدا می‌کند، در مورد تدوین‌گر هم صادق است. تدوین‌گر هم فیلم نهایی را درون انبوه فیلم‌هایی که فیلم‌برداری شده است، پیدا می‌کند»

تام پریستلی

تدوین که آن را می‌توان به تعبیری «کنار هم نهادن تصاویر برای رسیدن به کلیتی معنادار» (از منظری گشتالتی) و یا از طریق کنار هم قرار دادن تصاویری مختلف به منظور دست‌یابی به معنایی ورای معانی هر یک از تصاویر (مونتاژ) برشمرد، یکی از مهم‌ترین ارکان سینما محسوب می‌شود؛ به شکلی که قدمت‌اش را می‌توان به اندازه‌ی خود سینما دانست. ژرژ سادول در باب اهمیت تدوین/مونتاژ این‌گونه می‌گوید: ارزش دراماتیک مونتاژ، در اساس، شامل این نکته است که مونتاژ این امکان را فراهم می‌سازد تا سه تأثیر بسیار اساسی سینما به دست آیند: ۱- استفاده از دوربین به عنوان چشم. نظاره‌ی اشیاء از نزدیک یا دور، و جانشین کردن نماهای نزدیک و دور. ۲- دنبال کردن حرکت یک شخصیت از یک مکان به مکان دیگر. ۳- جانشین یکدیگر شدن بخش‌هایی که در مکان‌های مختلف رخ می‌دهند، اما یک تأثیر کلی برجای می‌گذارند. (میتری، ۱۳۸۸،۱۶۸) بنابراین تدوین وظیفه‌ی یکپارچه ساختن تصاویر ضبط‌شده برای تبدیل شدن به یک کلیت را بر عهده دارد و این همان چیزی است که ما به وفور در سینمای تداومی شاهد آن هستیم. در واقع جهت دادن به هر آن‌چه که مخاطب می‌خواهد ببیند و این دلیلی است بر آن‌که چرا تدوین را کارگردانی فاز دوم پروژه نیز می‌دانند. در حقیقت فیلم در اتاق تدوین است که به عنوان یک فیلم موجودیت خود را می‌یابد. مشابه همان رویکردی که ژیگا ورتوف روسی نسبت به تصاویر ضبط‌شده با دوربین داشت. «تدوین، تا آن‌جا که به او مربوط می‌شد، «سازمان‌دهی شانس و اتفاق» بود. یعنی امکاناتی برای شاخت غیرمنتظره.» (میتری،۱۳۸۸،۱۸۱) تدوین در این مکتب و در پرتو آزمایش‌های شخص دیگری به نام «لیو کوله‌شف»، موسوم به «جلوه‌ی کوله‌شف»، قاعده‎‌ای زیباشناسانه نیز یافت.

وی در این آزمایش با برهم‌نشینی تصاویر و به نوعی با دیدن‌شان در یک ترتیب مشخص، به ایده‌ای عمیق‌تر از آن‌چه که در ظاهر نمی‌توان بدان دست یافت، نائل شد. آزمایش معروف وی که نماهایی از یک چهره‌ی ثابت را به رویدادهای مختلف دیگری برش می‌زند و این حرکت رفت‌وآمدی میان تصاویر‌، تصوری از انتقال معانی میان دال و مدلول فراهم می‌آورد که ما را به دنیای ذهنی آن نمای ثابت و تکرار شونده نزدیک‌تر می‌کند. در واقع، با در کنار هم قرار گرفتن تصاویر و ایده‌ها امکانی فراهم می‌شود که به لحاظ دیالکتیکی ایده‌ها گسترش بیابند. ایده‌هایی که فارغ از معنای مستقل‌شان، درون گفتمانی دیگر (حاصل هم‌نشینی نماها و تصاویر) بیان می‌شوند. بدین صورت ما در این‌جا با منظری تحلیلی روبه‌رو هستیم، زیرا نشان دادن واقعیت عینی مسأله‌ی ما نیست، بلکه به دنبال ارائه‌ی روایتی ورای فردیت آن تصاویر هستیم.

در این ویدئو-مقاله، رِن مالیگن (Ren Mulligan) با ارائه‌ی مثالی از فیلمی در نوع خود کلاسیک (شرم محصول سال ۲۰۱۱ و به کارگردانی استیو مک‌کوئین) سعی دارد که با تحلیل صحنه‌ی مهم مترو در ابتدای فیلم به ظرایف جلوه‌ی کوله‌شف و البته زیرکی تدوین‌گر فیلم (جو واکر) در به نمایش کشیدن لایه‌هایی پنهان از شخصیت‌ها و اهمیت روایت بدون تکیه بر دیالوگ اشاره کند؛ ظرایفی که شاید بدون بهره‌گیری از ترفند جلوه‌ی کوله‌شف به این شکل تأثیرگذار برای‌مان قابل‌درک نمی‌شدند.

این ویدئو-مقاله را با ترجمه و زیرنویس اختصاصی گروه سرویس آموزش ۲۴ فریم ببینیم.

ترجمه، زیرنویس و گرافیک: مصطفی خانی‌پور

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

24 فریم | همه چیز درباره فیلم کوتاه