en
شنبه ۳ آبان ۱۳۹۹

صفحه اصلی - آموزش - آموزش: ترکیب‌بندی حرکت در سینمای آکیرا کوروساوا

۲۴ فریم – سرویس آموزش: سینما را هنر تصویر متحرک نامیده‌اند؛ اما آیا صرف حرکت بازیگران در قاب و یا حرکت دوربین در صحنه می‌تواند حق مطلب را درباره‌ی این مهم‌ترین تعریف از سینما ادا کند؟ خلاق‌ترین فیلم‌سازان در تاریخ سینما همان‌ کسانی هستند که بر تمام عناصر متنی و تصویری اثر خود تسلط داشته و همواره سعی می‌کنند با نوآوری به کاوش در قابلیت‌های ناشناخته‌ی هنر سینما بپردازند و مسأله‌ی حرکت و ترکیب‌بندی آن در قاب سینما نیز از عرصه‌هایی‌ست که همیشه محل بروز ایده‌های نو بوده است. در ویدئو-مقاله‌ی این هفته از سرویس آموزش ۲۴ فریم، به بررسی چگونگی ترکیب‌بندی خلاقانه‌ی حرکت به قصد خلق تصویری پویا در آثار یکی از استادان مسلم سینما پرداخته‌ایم: آکیرا کوروساوا.

سینما به گواه فیلم‌های روزهای نخستین‌اش هنر تصویر است؛ تصویری که شاید در ابتدای امر تنها مجموعه‌ای از عناصر است که هر یک به سرعت از جلوی چشمان‌مان می‌گذرند. تصویر متحرک، به عنوان مهم‌ترین تعریف شناخته‌شده از سینما، از دیرباز موضوع تأملات بسیاری از اندیشمندان و نظریه‌پردازان علوم و فلسفه بوده است. در میان مطالعات سینمایی در این زمینه می‌توان به دیدگاه‌های بالاش و آرنهایم اشاره کرد: به عقیده‌ی آن‌ها پرده سینما قابی‌است که در آن سینماگر موضوعات خود را در نظم‌‌های مهم و با مفهومی نظم می‌بخشد. در این باب میتری نیز در کتاب شاخص خود «روان‌شناسی و زیبایی‌شناسی سینما» بخش مستقلی را به تصویر و اقسام آن اختصاص داده و تحلیل موشکافانه و دقیقی از این امر ارائه می‌دهد که رنگ و بوی روان‌شناسانه‌ی آن غیرقابل‌انکار است‌.

در واقع توجه به عناصر موجود در تصویر یکی از مهم‌ترین وظایف یک کارگردان بوده و می‌تواند به عنوان یکی از ملاک‌های مناسب جهت ارزیابی موفقیت کارگردان مورد توجه قرار بگیرد. درون قاب تصویر، عواملی وجود دارند که با بهره‌گیری از آن‌ها می‌توان توجه مخاطب را جلب نمود. رنگ، چیدمان بصری، صدا، شمایل‌نگاری و … عناصری هستند که کارگردان می‌تواند با استفاده از آن‌ها به انتقال مقاصد خود کمک کند.

یکی از موارد مهم در این زمینه توجه به «حرکت» است. حرکت را می‌توان مهم‌ترین شاخصه‌ی سینما در قیاس با هنرهایی چون عکاسی و نقاشی دانست. مهم‌ترین ویژگی حرکت درون قاب سینما این است که توجه مخاطب را به خود جلب می‌کند.‌ وقتی شما برای مثال با صحنه‌ای روبه‌رو هستید که چیدمانی مثلثی داشته و دو شخصیت در دو طرف کادر در مقابل یکدیگر و دیگری در میان کادر، در حال گفت‌وگو هستند، اگر شخصیت‌ میانی و یکی از طرفین مشغول مکالمه‌ای دونفره باشند، با وجود آن‌که شخصیت سوم در مرکز کادر نیست، اما اگر بلند شود و به سمتی از کادر حرکت نماید، مخاطب ناخودآگاه توجه‌اش به او جلب خواهد شد. حرکت به‌ خودی خود کنجکاوی‌برانگیز است. وقتی عنصری حرکت می‌کند، در واقع توجه ما بدان جلب می‌شود و ما به دنبال این هستیم تا بدانیم که مقصد آن در نهایت کجا و برای چه خواهد بود. به این دلیل، استفاده از آن، چه در میزانسن و چیدمان و چه در حرکات ناظر سینمایی (دوربین)، می‌تواند موجب خلق معانی مختلفی شده و در جهت‌دهی و پیشبرد روایت سینمایی بسیار مؤثر واقع شود.

در این زمینه یکی از کارگردانان برجسته‌ که توجهی هوشمندانه به جنبه‌های مختلف ترکیب‌بندی درون تصویر دارد، آکیرا کوروساوا، کارگردان شهیر ژاپنی‌، است. کوروساوا به عنوان یکی از مهم‌ترین کارگردانان سینمای جهان برای اهالی سینما نامی آشناست. فیلم‌سازی که فیلم‌های مهمی چون «هفت سامورائی»، «سریر خون»، «آشوب» و … را در کارنامه‌ی خود دارد. یکی از خصوصیات مهم این فیلم‌ساز مهارت وی در به کارگیری هدف‌مند عناصر درون تصویر است. پیش از این و در ویدئو-مقاله‌ای دیگر به بررسی شیوه‌ی کارگردانی و نحوه‌ی استفاده‌ی خلاقانه‌اش از بلاکینگ در فیلم «بالا و پایین» پرداخته بودیم؛ ویدئویی که به شکلی موشکافانه، مهارت بی‌نظیر کوروساوا را در این فن به نمایش می‌کشد.

در ویدئو-مقاله‌ی این هفته، به استفاده‌ی هوشمندانه‌ی وی از عنصر حرکت و نحوه‌ی ترکیب‌بندی آن در فیلم‌های‌اش می‌پردازیم. در این ویدئو-مقاله، که از ساخته‌های «تونی ژو» از کانال یوتیوب «هر فریم یک نقاشی‌ست» (Every Frame a Painting)، خواهید دید که چگونه کوروساوا قاب تصاویر خود را با قرار دادن جلوه‌هایی متنوع از حرکت به نوعی از ایستایی بیرون می‌آورد، به طوری که ما همیشه شاهد نوعی حرکت در تصاویر او هستیم؛ حرکاتی که نه تنها به ترکیب‌بندی بهتر تصاویرش کمک می‌کنند، بلکه در پیوندی ظریف و مستحکم با لایه‌های روایی و سبکی آثارش قرار می‌گیرند.

این ویدئو-مقاله را با ترجمه و زیرنویس اختصاصی گروه سرویس آموزش ۲۴ فریم ببینیم.

ترجمه‌ و زیرنویس: پرنیان رسولی

گرافیک: مصطفی خانی‌پور

آموزش: ترکیب‌بندی حرکت در سینمای آکیرا کوروساوا

  1. رفعت گفت:

    ویدئوی مفیدی بود. ممنون از شما

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

24 فریم | همه چیز درباره فیلم کوتاه