en
چهارشنبه ۲ مهر ۱۳۹۹

صفحه اصلی - آموزش - نگاهی به بیست شاه‌پیرنگ بر اساس نظریات رانلد بی. توبایس: ۶- شاه‌پیرنگ انتقام

۲۴ فریم – سرویس آموزش: در ادامه‌ی مجموعه مقالات سرویس آموزش ۲۴ فریم درباره‌ی شاه‌پیرنگ‌ها با توجه به نظریات توبایس، امروز ششمین عنوان، با موضوع «شاه‌پیرنگ انتقام» تقدیم علاقه‌مندان این بخش می‌گردد.

در صفحه‌ی ۹۹ کتاب ۲۰ شاه پیرنگ (و روش ساخت آن‌ها)، رانلد بی. توبایس می‌نویسد: «در ادبیات، انگیزه‌ی اصلی این شاه‌پیرنگ واضح و مبرهن است: تقاص پس گرفتن پروتاگونیست از آنتاگونیست به دلیل صدمه‌ای حقیقی یا موهومی که به او وارد کرده است. شاه‌پیرنگ انتقام پیرنگی غریزی و درونی است؛ به این معنا که در عمق وجود و احساسات‌مان با آن ارتباط برقرار می‌کنیم. با بی‌عدالتی مواجه می‌شویم و می‌خواهیم اصلاح چنین اوضاعی را ببینیم. و تقریباً همیشه این تلافی بیرون از محدوده‌ی قانونی صورت می‌گیرد.»

در ادامه، در صفحه‌ی 100 می‌خوانیم: «در مرکز داستان، پروتاگونیست را داریم که اغلب آدم خوبی است و ناکارآمدی قانون او را مجبور به انتقام‌گیری به شکل شخصی کرده است. سپس آنتاگونیست را داریم؛ فردی که جرم را مرتکب شده است و به دلیل اختلالی در روند طبیعی وقایع، به نحوی از مجازات گریخته است. در آخر قربانی را داریم؛ فردی که پروتاگونیست باید انتقام او را بگیرد. به عنوان یک شخصیت، قربانی مشخصاً قابل اغماض است؛ هدف وجودی او تحریک احساس همدردی ما با او و پروتاگونیست است (که عشق، رفاقت و … از او دریغ شده است). گاهی قربانی خودِ پروتاگونیست است. هر چه جنایت شنیع‌تر باشد (تجاوز، قتل، تجاوز به محارم)، حقانیت پروتاگونیست در طلب انتقام بیش‌تر می‌شود.»

مراحل:

۱- ارتکاب جرم. قهرمان و عزیزان‌اش را معرفی کنید و خوشی آن‌ها را با جنایتی سهمگین پایان دهید. قهرمان نمی‌تواند از آن‌ها دفاع کند. یا در محل حضور ندارد یا مهار شده است (ممکن است مجبورش کنند که شاهد جنایت باشد).گاهی جنایت قبل از شروع داستان رخ داده است. این حالت ممکن است همذات‌پنداری و تجربه‌ی عاطفی مخاطب را کم‌رنگ کند. ممکن است قهرمان سعی کند از راه‌های دیگری به دنبال تحقق عدالت باشد. اما نتایج نباید راضی‌کننده باشند.

۲- انتقام. برنامه‌ریزی، شاید با کمی چاشنی تعقیب و گریز، و آماده شدن. شاید مقاومت‌هایی از سوی دوستان یا دیگرانی صورت بگیرد که عاقبت این کار را متذکر می‌شوند و سعی می‌کنند پروتاگونیست را از این اقدام دیوانه‌وار منصرف کنند.

۳- مواجهه. اگر بیش از یک جانی وجود دارد، باید به حساب قوی‌ترین و بدترین آن‌ها آخر از همه رسید. جزا را مناسب با جرم تنظیم کنید و طوری ترتیب دهید که پیروزی برای پروتاگونیست چالش‌برانگیز و نیازمند تلاش بسیار باشد.

انتقام، در حالت کلاسیک آن، خشونت‌محور است. اما کلاهبرداری از کلاهبردار و دیگر انواع عاری از خشونت هم امکان‌پذیرند.

در صفحه‌ی ۱۰۸ آمده است: «انتقام شاه‌پیرنگی از نظر احساسی قدرتمند (و به زعم برخی خطرناک) برای کار کردن است. شما با خلق موقعیتی که نیازمند دادخواهی است در مخاطب خود عواطفی قوی برمی‌انگیزید. ما واکنش درونی شدیدی به تعرض به خود یا دیگرانی که لایق آن نیستند نشان می‌دهیم. در موارد بسیاری، قربانی نمادی از هر انسان است. انگار که به مخاطب می‌گویید:«اگر این اتفاق برای این فرد افتاد، برای تو هم ممکن است بیفتد.». لرزه بر تن آدم می‌اندازد. درنتیجه برای محافظت خودمان از این قبیل جنایات (قتل، تجاوز، قطع عضو و غیره)، عدالتی تمام و کمال می‌طلبیم. شما حین نوشتن این شاه‌پیرنگ خود را در موضع اخلاقی صریحی قرار می‌دهید. شما تعیین می‌کنید چه رفتاری مناسب و چه رفتاری نامناسب است. مواظب باشید. چیزی که پیشنهاد می‌دهید ممکن است عدالت افسارگسیخته باشد، ولی آن هم ممکن است جزای خودش را داشته باشد.»

فهرست:

۱- آیا پروتاگونیست شما به دنبال تاوان دادن آنتاگونیست برای صدمه‌ای واقعی یا موهوم است؟
۲- آیا تمرکز بر عمل انتقام است؟ آیا انگیزه و عمق کافی برای شخصیت‌های‌تان فراهم کرده‌اید؟
۳- عدالت مد نظر قهرمان چه قدر «افسارگسیخته» است؟ اجرای عدالت سرخود او تا چه حد از مرزهای قانون فراتر می‌رود؟
۴- آیا احساسات مخاطب را با نمایش فرد کنش‌گری که مجبور به تلافی بی‌عدالتی‌های جهان است، آن هم در شرایطی که سازمان‌هایی که در حالت عادی موظف به برخورد با این مسائل‌اند ناکارآمد عمل کرده‌اند، درگیر کرده‌اید؟
۵- آیا قهرمان‌تان برای انتقام توجیه اخلاقی دارد؟
۶- آیا انتقام قهرمان برابر جرم و نه شدیدتر از آن است؟
۷- آیا قهرمان سعی بر مواجهه با جرم از طریق راه‌های معمول مانند پلیس کرده و با شکست روبه‌رو شده است؟
۸- آیا مرحله‌ی اول زندگی روزمره‌ی قهرمان و خللی که جنایت در آن ایجاد کرده است را معیّن می‌کند؟ به مخاطبان همه‌ی ابعاد تأثیر جنایت را نشان دهید؛ این که هزینه‌ی عاطفی و فیزیکی آن چه بوده است.
۹- آیا مرحله‌ی دوم قهرمان را در حال نقشه‌ی انتقام کشیدن و تعقیب آنتاگونیست نشان می‌دهد؟ آنتاگونیست از اقدامات اولیه از روی شانس در می‌رود یا با برنامه‌ریزی؟
۱۰- آیا مرحله‌ی سوم و آخر تقابل قهرمان و آنتاگونیست را نشان می‌دهد؟ آیا ایرادهایی در نقشه‌ی قهرمان وجود دارد که او را مجبور به بداهه عمل‌کردن کند؟ آیا پیچ و تاب‌هایی هستند که ضربان قلب مخاطب را بالا ببرند؟

اکثر پیرنگ‌های معاصر انتقام قهرمان را ملزم به پرداخت هزینه‌ی زیادی (چه احساسی، چه به هر صورت دیگر) برای انتقام نمی‌کنند و در نتیجه به مخاطب نعمت تخلیه‌ی هیجانی مبتذلی ارزانی می‌کنند.

وقت نوشتن است. اگر اشکالی ندارد از بعضی از تمرین‌های قبلی از قسمت‌های پیشین مجموعه دوباره استفاده کنیم.

۱- با یک شخصیت شروع می‌کنیم. انتخاب با شماست.
۲- حالا یک جمله راجع به چیزی که این شخصیت لازم است یاد بگیرد بنویسید. شاید متوجه نشده‌ است که دیگران آسیب می‌بینند؟ یا شاید باید بفهمد که چیزی که می‌خواهد تنها با آرزو کردن به دست نمی‌آید؟

[آیا به مشکل برخورده‌اید؟ یکی از این جملات قدیمی‌ یک تا شش را انتخاب کنید و دستی به سر و روی‌ آن بکشید.
الف- بهترین چیزها در زندگی مجانی‌اند.
ب- پرنده‌ی خوشبختی در کنج خانه‌ی خودتان است.
پ- والدین هم انسان هستند.
ت- خانه آن‌جاست که دل آن‌جا باشد.
ث- پل‌ها را قبل از رد شدن از آن‌ها به آتش نکشید.
ج- یادگیری از دل اشتباهات رشد می‌کند.
خب بعضی از این جملات کمی نخ‌نما شده‌اند، اما احتمالاً الان منظورم را می‌فهمید.]

۳- خب حالا به موردی جدید و مختص این شاه‌پیرنگ بپردازیم. از موارد یک تا شش، انگیزه‌ی انتقام را انتخاب کنید:
الف- چون دروغ گفته‌اند.
ب- چون به کسی آسیب زده‌اند.
پ- چون کسی را ترسانده‌اند.
ت- چون چیزی‌ را نابود کردند (آن شیء مقدس را).
ث- چون به اعتماد خیانت کرده‌اند (راز را فاش کرده‌اند؟).
ج- چون شما را عصبانی/ ناراحت/ خشمگین کرده‌اند…
خب این هم دلیل ما برای انتقام‌جویی است. ولی در حال حاضر کمی مبهم است. پس وقت بگذارید و به جزئیات پنج تا ده حالت شرح و بسط دادن این انگیزه فکر کنید. برای مثال «آنها»ی مجهول که هستند و دقیقاً چگونه دروغ گفته‌اند؟ چه گفته‌اند و نتایج آن برای پروتاگونیست (یا شخص سوم، اگر پروتاگونیست و قربانی دو فرد مجزا هستند) چه بوده است؟
بهترین آن‌ها را انتخاب کنید؛ آن موردی که واقعاً باعث می‌شود بخواهید به حساب آنتاگونیست برسید.

۴- باز هم از بین موارد یک تا شش انتخاب کنید. (قبلاً هم این بازی را کرده‌ایم!)
الف- همسر (شریک زندگی؟)
ب- والد- فرزند
پ- معشوق/ معشوقه (رابطه‌‌ای به هر صورت جنسی)
ت- معلم- شاگرد
ث- دکتر- بیمار
ج- دوست
بفرمایید. این‌ها نمونه‌های روابط قهرمان و قربانی هستند. پس از مشخص کردن نوع ارتباط‌شان، کمی وقت بگذارید که روی این موارد فکر کنید: مدت این رابطه چه‌قدر بوده است؟ پیوند آن‌ها چه‌قدر عمیق است؟ هر یک از آن‌ها تا چه‌ میزان طرف مقابل را می‌شناسد؟

۵- حالا برگردید و به سوال‌های فهرست پاسخ دهید. چارچوب کلی شاه‌پیرنگ پایه را با جزئیات پر کنید. با آن سر و کله بزنید. تصحیح و ویرایش کنید، و وقتی آماده بودید به ما اثرتان را نشان دهید.

شروعی سریع لازم دارید؟ این چطور است؟:
میان رد پاها خون ریخته بود.

اگر دوست دارید، تعاریف نکنید. می‌توانید برای شروع کارتان این جمله را قرض بگیرید.

ترجمه‌: کیانا نیکلایی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

24 فریم | همه چیز درباره فیلم کوتاه